1- همزمان با ورود سرمایه داری به عصر امپریالیسم و سیادت سرمایه مالی ، زمینه های رشد شیوه تولید بورژوایی در ایران فراهم شد . نقش امپریالیسم روس در شمال و انگلیس در جنوب و درگیری و تضاد بین آنها ، برای تسلط بر منابع و مواد خام ، بازار کار ارزان ، در شکل و شیوه تکامل نظام سرمایه داری در ایران نقش مهمی بازی کرده است . قرار دادهای 1862-1865-1872 مربوط به خطوط تلگراف 1888، شوسه معاهدات مربوط به اخذ وام و امتیاز تنباکو ، امتیاز شیلات ، بیمه و حمل ونقل دریایی ، زمینی 1900 و 1902 اخذ وامهای اعتباری از روسیه ، بلژیک ، انگلیس و دهها قرارداد ریز و درشت دیگر در این دوره ، زمینه ها و زیر ساختها ی رشد سرمایه داری در ایران و ابعاد و آماجهای آنرا تعیین کردند .

    2- انقلاب مشروطیت  : تکامل جامعه از فئودالیسم به سمت سرمایه داری که با مقاومت ارتجاع داخلی مواجه بود مراحل بغرنجی را طی کرد که با انقلابات و قیامهای متعددی توام بوده است . از جمله انقلاب مشروطیت که قادر نشد راه رشد مستقل ایران را در راستای تبدیل شدن به یک کشور پیشرفته صنعتی باز نماید . از آن پس رشد سرمایه داری در ایران نه ملازم با دمکراسی و آزادیهای سیاسی و مدنی ، بلکه از طریق تمرکز قدرت واستبداد و دیکتاتوری تکامل یافته است . منتها در دوره های کوتاهی مردم توانسته اند با مبارزات خود از آزادی و استقلال نسبی بر خوردار باشند .

    3- کودتای 1299 که منجر به تاجگذاری رضا خان شد ، گردش کشور بسمت تمرکز و دیکتاتوری و رشد مدرنیزاسیون جامعه در این چهارچوب را قطعیت بخشید .

    4- تحت تاثیر جنگ جهانی دوم و دوره ای از آزادیهای سیاسی بعد از جنگ ، امکان نسبی رشد بورژوازی ملی در ایران فراهم شد . که در وقایع این دوره از جمله جنبش ملی کردن نفت و .... تبلورسیاسی یافت . اما با کودتای 28 مرداد (1332) تمرکز قبلی احیا شد و این بار ایران تحت انقیاد کامل امپریالیسم آمریکا قرار گرفت و توسط مستشاران نظامی ، اقتصادی و ... آمریکا هدایت شد .

    5- بر مبنای رشد تدریجی مناسبات بورژوازی در بطن نظام نیمه فئودالی ایران ، اصلاحات ارضی و برخی رفرمهای دیگر جهت تسهیل سلطه کامل سرمایه داری در دهه چهل ، انجام گرفت .

    شکست فئودالیسم و بسط مناسبات سرمایه داری در طی دوره سوم رشد سرمایه داری انجام گرفت . "این انقلاب" از پائین نبود که فئودالیسم را شکست داد و مناسبات سرمایه داری را مسلط کرد ، بلکه بوسیله رفرمهایی که امپریالیسم آمریکا طراحی کرده بود و توسط شاه و دولت وی پیاده شد ، به سرانجام رسید .

    رشد سرمایه داری در ایران نه با محرکه داخلی بلکه برای پاسخگویی به بحران تراکم و تمرکز سرمایه در عرصه جهانی انجام گرفت . ازاینرو نه تنها آموزش و تحول سیاسی در جهت آزادایهای دمکراتیک بوجود نیامد ، بلکه به لحاظ اقتصادی، نیز با تکیه بر درآمد نفت ، تمرکز و انحصار دولت پا برجا ماند . در جریان این تحولات بورژوازی بزرگ ، فئودالهای بورژوا شده با بورژوازی متوسط ، زیر چتر شرکتها و موسسات مالی و صنعتی بزرگ در شهرها و اراضی مکانیزه بزرگ وکشت و صنعت و شرکتهای سهامی زراعی و غیره در روستا ها متحد شدند و دهقانان در تقابل با ساخت جدیدی که شکل می گرفت به سوی شهرها روی آوردند و بدین ترتیب مناسبات سرمایه داری در روستاهای ایران نیز آغاز به استقرار کرد .

    6- ساختارهای انحصاری بوروکراتیک و ارتجاعی دولتی بعنوان مجری رفرمها ، این پروسه را با درد و رنج فراوان همراه کرد که اولا میلیونها دهقان تهیدست بعد از گذشتن از غربال رفرمهای بورژوائی و رانده شدن به سوی شهرها قبل از اینکه فرصت ادغام در نظام سرمایه داری را بدست آورند با عوارض منفی رفرمها بر سطح زندگی خود مواجه شدند .

    دوم اینکه شتاب تند رفرمها با تکیه بر در آمد نفت ، در چهارچوب قدرت سیاسی که هیچگونه تحول بنیادی در آن صورت نگرفته بود و نیز در چهارچوب شالوده چند ساختاری ایران ، باعث شد که در فاصله کوتاهی خرده بورژوازی سنتی و خرده بورژوازی شهری خود را در تنگنای از دست دادن سهم خویش ببینند . در این میان خیل عظیم دهقانانی هم که جذب سرمایه داری شدند و در کارخانجات و کارگاهها به کارگری مشغول شدند ، هر چند که از نظر موقعیت اجتماعی و رابطه شان با ابزار تولید تغییراتی ایجاد شد، اما به لحاظ تفکر ، باورهای ایدئولوژیک و روانشاسی اجتماعی ، سنتی باقی مانده و بقول معروف یک پایشان در شهر و یک پایشان در روستا گیر کرد.

    اقشار وسیع خرده بورژوازی مدرن همپای اصلاحات بورژوایی در مناسبات تولیدی مدرن جذب شدند . در آغاز پذیرای نتایج مثبت آن از جمله بوجود آمدن مشاغل جدید ، گسترش دانشگاهها و مدارس عالی ، افزایش در آمدها و غیره شدند . اما زمانی که رشد سرمایه داری تبعات منفی خود را بروز داد ، پائین آمدن قیمت نفت و تشدید بحران اقتصادی این اقشار وسیع اجتماعی را بسوی مخالفت سوق داد و مجموعه اینها از جمله آن زمینه هایی بود که جنبش عظیم توده ای منجر به قیام 57 و استقرار جمهوری اسلامی را ممکن ساخت .

    7- انقلاب بهمن 1357 ایران یکی از مهمترین تحولات در تاریخ یکصد ساله ایران محسوب می شود . انقلاب ایران اگر چه خواسته های توده های قیام کننده را پیرامون آزادی و عدالت اجتماعی متحقق نکرد و در این رابطه قیام توده ها با شکست مواجه شد معهذا ، از نقطه نظر پروسه رشد سرمایه داری در ایران از دوران مشروطیت باین سو ، با حفظ سیستم متمرکز دولتی که در آن ولایت فقیه بجای شاه و اسلام بجای ناسیونالیسم مدرن گرای ایرانی قرار گرفت ، اما تحولات مهمی را در ساختارهای اقتصادی ایران طی نزدیک به بیست سال اخیر بوجود آورده است . بسیاری از این تغییرات از جمله اهداف انقلاب مشروطیت و جنبشهای بورژوائی  و خرده بورژوایی  بعد از آن بودند .

    انقلاب 57، رژیم سلطنتی در ایران را بر افکند ، بورژوازی معروف به کمپرادور را از اریکه قدرت بزیر کشید . یکی از پایگاههای سرمایه جهانی را از میان برداشت . استقلال سیاسی ایران را تا حدی که ملازمه شرایط جهان سرمایه داریست ، تأمین نمود و خیلی از شعارهای پوپولیستی ، نظیر ملی کردن بانکها ، صنایع بزرگ ، قانون اصلاحات ارضی و .... را در اوایل به اجرا در آورد . و تمام عوامل فوق زمینه های رشد بعدی بورژوازی و صف بندی طبقاتی در ایران را تسهیل نمود .

    8- درگیری با آمریکا ، جنگ ایران و عراق ، ازهم پاشی شوروی و ایجاد بازارهای جدید در آسیای میانه ، اجرای برخی رفرمهای بورژوائی در چهارچوب اراضی ای که قبلا به شیوه فئودالی اداره و یا به بقایای فئودالیسم تعلق داشتند ، بهمراه گسترش دانشگاهها ، مدارس عالی  و .... از جمله عوامل و زمینه های رشد وسیع سرمایه داری در سالهای اخیر را فراهم نمودند .

    9- سرمایه داری ایران که از طریق روبنای مذهبی تمامی مخالفین خود را سرکوب و از میدان بدر نمود و مدتهای مدیدی توده های مردم را نسبت به اقدامات خود متوهم کرد ، در پروسه گسترش خود تحولاتی را در روبنای سیاسی طلب می کرد .

    استقرار سرمایه داری در ایران و تحقق اهدافی که از انقلاب مشروطیت دنبال می شد، در وجه آزادیهای سیاسی و ایجاد جامعه مدنی با مشکلاتی مواجه بوده که عمدتا ناشی از تمرکز فوق العاده قدرت سیاسی طی صده اخیر بوده که خود از ملزومات دوام و رشد بورژوازی در ایران محسوب می شده است .

    10- رشد سرمایه داری در سالهای اخیر و گسترش و تکامل آن از یکسو ، سرکوب ابتدایی ترین آزادیهای سیاسی و مدنی طی این بیست سال از سوی دیگر ، باعث شده است تا در پاسخ به نیازمندیهای سرمایه جهانی مساله آزادیهای سیاسی و ایجاد جامعه مدنی از سوی گروه های اجتماعی مختلف مطرح شود که خود علاوه بر رشد و گسترش مبارزات مردم ، بر درجه ای از رشد مناسبات سرمایه داری و تکامل نیروهای مولده در ایران دلالت دارد